Судлагаа

 

Харааны бэрхшээлтэй хүүхдүүдыг ердийн сургуульд сургах нь

Зорилго: Багшийн сургуульд сурч буй оюутнууд төгсөж гараад харааны бэрхшээлтэй хүүхдүүдтэй ажиллах арга зүйд сургахад оршино. Зорилт:

      Харааны бэрхшээлийг судалсан түүхэн хөгжил ба харааны бэрхшээлийн тухай ойлголт

      Харааны бэрхшээлийн бэрхшээл үүсэх шалтгаан

      Харааны бэрхшээлтэй хүүхдийг ердийн сургуульд сургах Заах арга: Харилцан ярианы арга, боловсронгуй лекцийн арга Хэрэглэгдхүүн: Лекц, ном сурах бичиг гарын авлага, техник хэрэгсэл Хичээлийн явц:

Харааны бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг сургаж боловсрол эзэмшүүлэх асуудал харьцангуй саяхнаас яригдаж эхэлсэн . Дундаж зууны үеэс эхлэн 17-р зууны сүүл үе хүртлэх хугацаанд хараагүй хүмүүсийг нийгмээс тусгаарлаж ад үзэгдэж нийгмийн гологдол байдлаар хандаж ирсэн байна .

Тухайн үед асрамжийн газар цөөн байснаас ихэнх нь зөвхөн гэртэй байсан . зөвхөн 1254 онд Парижид 9-р Людовик нэн даруй тусламж анхаарал шаардлагатай 300 харааны бэрхшээлтэй хүмүүсийг асран хамгаалж тусламж үзүүлэх эмнэлэгийг байгуулсан нь түүхэнд " 300 —н эмнэлэг гэж "тэмдэглэгдэн үлдсэн юм,

18-р зууны дунд үеэс хараагүй хүмүүст хүнлэг энэрэнгүй үзлийн үүднээс хандах болж улмаар тэдний онцлог, сурах боломжийг нь судалж эхэлсэн байна. Ийнхүү 18-р зууны сүүлээр 1784 онд 12 сурагчтай хараагүй хүүхдийн анхны ангийг Валентин Гая байгуулсан нь хараагүй хүүхдийг сургах асуудал нь түүхэнд шинэ үеийг нээсэн . Энэ байдал тухайн үедээ нийгмийн зүгээс албан ёсны дэмжпэг хүлээн авч чадаагүй ба үүнээс хэдэн арван жилийн дараа Песталоцци , Кляйн , Хейннике нарын туршилт бүтээлүүд харааны бэрхшээлтэй хүмүүсийн сургалт хүмүүжлийн ажлын онолын үндэс бий болгоход хүргэсэн . Үүний дараахан Европод сургалтын байгууллагууд маш түргэн бий болж ирсэн .

Европ даяар хараагүй хүмүүст зориулсан сургалтын байгууллагууд нэмэгдэж ирсэн.Ливерпульд/1791/, Эдинбургт/1792/, Лондонд/1799/, Берлинд/1806/, Санкт- Петербургт/1817/, Америкт анхных нь 1832 онд, Бостон, Нью Йоркт 1833 онд байгуулагдсан.

Соён гэгээрүүлэгч Жан жак Руссогийн үзэл санааны нөлөөн дор хараагүй хүмүүсийг хүмүүжүүлэх асуудал шинэ агуулгаар баяжигдаж ирсэн.Өөрөө хэлбэл:Хараагүй хүмүүстэй явуулах хүмүүжлийн ажлын эцсийн зорилго нь тэдний ирээдүйн амьдрал.мэргэжпийн дүр биш, харин бие сэтгэц.мэдрэмжийнхээ онцлогын хувьд тэр бүхэлдээ орох ёстой гэж үзэх болсон.

Хараагүй хүмүүсийг сургах сургалтын аргын хөгжпийн түүхэнд 6 цэгнээс бүтсэн Товгор үсэг буюу Луй брайнийн систэм чухал нээлт болсон. Хараагүй хүмүүс шивүүрээр бичиж, хуруугаараа тэмтрэн уншдаг үсгийг "Брайлийн цэгт үсэг буюу "Брайлийн систэм" гэж нэрэлдэг.Үүнийг анх 1829 онд Франц улсын иргэн Луй Брайль гэдэг хараагүй зохиожээ. Хараагүй хүмүүст зориулж Луй Брайлийн зохиосон 6 цэгт дүрс бичгээр цагаан толгойн бүх үсэг, цэг, тэмдэг, математикийн цифр, хөгжмийн нотыг тэмдэглэж болдог. Брайлийн үсгийг Орос оронд 1885 оноос, манй улсад 1960 оноос хэрэглэж эхэлсэн байна.Брайлийн үсэг бий болсноор харргүй хүмүүс 6 цэгт үсгийн тусламжтайгаа уншиж бичиж сурах боломжтой болсон. 19-20-р зууны эхээр заахр ^рга зүйн салбарт нэлээд амжилт гарсан.

Хараагүй хүмүүсийн сургах бургалтынас уудал 200 гаруй жил үргэлжилсэн ба 4 үе шатанд хуваан үзэж болно.

      Хараагүй хүмүүст тусгай боловсрол шаардлагатайн ерөнхий үндэслэлийг гаргасан үе

      Харааны бэрхшээлтэй хүмүүсийг бие даасан амьдрал.хөдөлмөрийн үйл ажиллагаанд бэлтгэхэд чиглэсэн зорилго бүхий боловсрол олгох үе

      Шинэ сургуулийн гол төлөөлөгчид Монтессори, Ферье, Девей нарын үзэд санаа хараагүйн сургалтанд тусгалаа олсон хөдөлгөөний үе

      Орчин үеийн боловсролын шинэ хандлага болох ХБХ дийг сургуулиар нь дамжуулан нийгэмшүүлэх интеграчилсан сургалтын үе

Интеграчилсан сургалтын үзэл санаа нь 1978 оноос анх гарч, улмаар 1980 оноос ХБХдийн боловсрол чанар өгөөжийг дэйшлүүлэх зорилгоо туршилт эхэлж 1983 онд хэрэгжиж боловсролын тогтолцоо болон өргөжихэд хүргэсэн.Энэхүү үзэл санааны үр дүнд хараа, сонсгол, бие эрхтэний бэрхшээлтэй тусгай сургуулийн сурагчид хэсэгчилсэн байдлаар ердийн сургуульд суралцах боломжтой болсон.

Харааны бэрхшээл үүсэх шалтгаан Харааны согог төрөлхийн буюу олдмол байж болно.

     Удамшлийн шалтгаан нь: Удамшлийн өвчин, генийн өөрчлөлтэй холбоотой байж болно./төрөлхийн, нүдний болорын тунгалаг байдал алдагдсан,бодисын сололцооны өөрчлөлт, витамины дутагдал, ургийн үеийн үрэвсэл өвчин/

     Гадаад шалтгаан нь: Халдвар, хордлого, эхийн жирэмсэлтийн явц дахь дотоод шүүрлийн булчирхайн өөрчлөлтүүд, вирусын гаралтай өвчин.нүдний мэдрэлийн хатингаршил, бага тархиний хавдар,харааны хэт ачаалал.буруу буюу муу гэрэлтүүлэг • Тохиолдлын шалтгаан нь: Нүдний аяга,нүдний болор, нүдний мэдрэлийн торлогийн механик гэмтэл, нүдний мэдрэлийн хатингаршсан цус харвалт, тархины цус харвалт.усан хавдар, усжилтаас үүссэн тархины мэдрэлийн өөрчлөлт зэрэг харааны бүр мөсөн хэсэгчилсэн алдагдалд хүргэж болно.Нүдний даралт торлогт даралт өгч хараагүй болохын шалтгаан болдог.Мөн түүнчлэн нүдний алим.нүдний мэдрэлийн янз бүрийн өвчлөлүүд орж болох юм.Хараагүй хүний амьдралд сонсох, тэмтрэх, үнэрлэх эрхтэн чухал үүрэгтэй. Харааны бэрхшээлтэй хүүхдийг ердийн сургуульд

сургах боломж Сургалтын явцад тохиолдох ерөнхий бэрхшээлүүд

Бие эрхтэний өсөлт болон оюуны хөгжлөөр хоцрох

Ерөнхий хүрээ хязгаарлагдах

Өөртөө болрн амьдралд итгэл алдрах

Зан харьцаа, сэтгэлийн хөгжилтөнд өөрчлөлт орох

Харааны мэдрэмж буурах алдагдах

Бичгийн чадвар сул

Гадаад байдалдаа хяналт тавих чадвар муу

Тусгай бэрхшээл: Харааны бэрхшээл

Сул хараа- Нүдний тохирсон шилтэй хардаг.

Үлдэц хараа- Биет зүйл хардаг, хуруу тоолдог, гэрэл мэдэрдэг.

Хараагүй- Гэрэл болон гэрэл гарсан сзүйлийг мэдрэхгүй,зөвхөн бусад мэдрэхүйн эрхтэний тусламжтайгаа орчинтой харьцах чадвартай.Зөвхөн тэмтрэх маягаар танин мэдэж, арьсны мэдрэхүй нь харах эрхтэнээ орлон нөхөж байдаг. Хөдөлгөөний бэрхшээл

      Орчны болон орон зай, цаг хугацаа,хөдөлгөөний баримжааны алдагдал, дутуу хөгжил

3. Танин мэдэхүйн бэрхшээл

      Харьж танин мэдэх чадварын чавдарын алдагдал, дутуу хөгжил

4.3ан төлөвийн алдагдал

      Гутрамтгай, өөртөө итгэл муутай,идэвхгүй байдал зонхилно

б.Оюун ухааны бэрхшээл

       Мэдэрч танин мэдэхээс , сэтгэж танин мэдэх , үйл ажиллагаагаар танин мэдэх, онолын түвшинд танин мэдэхийг бүхэлд нь хамарсан доголдол илэрнэ.

6. Хэл ярианы бэрхшээл

       Бичгийн хэлний бэрхшээл гололдог

7.  Сэтгэл хөдлөл , мэдрэмжийн бэрхшээл

       Гутрамтгай , сэтгэлийн нарийн мэдрэмж ихтэй , санаа зовомтгой , сэтгэлийн шанналал давамгайлах . гэх мэт .

8.  Харилцааны бэрхшээл

      Тулж харилцах чадвар , хүний сэтгэлийн өнгө аясыг харж мэдрэх , харилцаагаа тухайн нөхцөлд зохицуулах мэдрэмж дутуу, утга санааг илүү тусгадаг учир мэдрэмтгий харцдаг.

9.  Өөрийгөө удирдаж, зохицон тасахад гарах бэрхшээл

       Бусдын тусламж , дэмжлэг зөвөлгөө тогтмол шаардагддаг.

Ю.Бие хүний хөгжил , төлөвшилд гарах бэрхшээл

       Бие хүний чадварт : Хүнлэг чадвар , шударга чанар , зориг тэвчээр , ерөнхий соёл , биеэ барих чадварт илрэх сөрөг шинж

      Харилцах чадварт : Харилцаагаа харж зохицуулах чадвар сул

       Бүтээлч байдалд : Өөрийн бүтээлийг харж задлан шинжилж , алдаагаа збэрхшээл тохиолдоно

      Үйл ажиллагааны техник , арга барилд : Төлөвлөх зураглах, бичих зэрэгт тусгай бэрхшээл тохиолдцог

       Судалгааа, шинжилгээ , бие даасан байдалд : Зөвхөн загвар , заавар , зөвөлгөөг ашиглах чадвартай байдал гэх мэт .

Үндсэн бэрхшээл нь : Мэдэрч танин мэдэх үйл ажиллагаа хязгаарлагдмал болж , удааширж , саатдаг , бас дутуу хөгжинө. Ялангуяа хараа - хөдөлгөөн , хараа - мэдрэмж хараа-сэтгэл , хөдлөлийн дутуу хөгжил үүсдэг.

Дагалдах бэрхшээл нь : Бичих болон хөдөлгөөн , орон зай, цаг хугацааны төсөөлөл , хүртэхүй саатаж , улмаар удааширдаг.

Хүндрэх бэрхшээл нь : Давхар согог үүсч бие хүний хөгжил , төлөвшилд өөрчилт орно.

Хөгжих боломж , орлон нөхөх засал : Сонсгол, хэл яриа , хүртэж мэдрэх чадвар давамгайлан хөгжиж, харах эрхтний үйлийг орлон нөхөх чадвартай байдаг. Сул хараатай болон , үлдэц хараатай хүүхдийг ердийн сургуульд хамруулахдаа орчин нөхцөл , техник хэрэгслээр хангаж , арга барилиа тохируулан , урамшуулан дэмжиж , хамт олны дунд сургах нь үр дүнтэй байдаг. Харааны эмгэг, согогтой хүүхдүүд нь голчлон юмыг тэмтэрч , сонсож , амталж , долоож мэдэхийг оролддог. Энэ талыг нь ашиглан сургах боломжтой .

Багш , эцэг эх , оюутан -багшаас ажиллахдаа:

Самбарын ойр , тохирсон , нэмэлт гэрэлтүүлэгтэй газар ажиллуулах

Томруулагч шил линзээр хангах

Ширээг өндөрлөж тохируулах

Дэвтрийн шугамыг тодруулах

Тод гардаг үзэг харандаагаар хангах

Техник хэрэгслээр хангах

Бусдын туслалцааг оновчтой зохион байгуулснаар хөгжих боломжтой байдаг

Хүүхдийн боломж таны туслалцаа :

       Брайлийн үсэг сурах чадвартай

      Дотоод бодомж , дүрслэл сайтай

      Хэл яриагаар дамжиж харилцаанд орох чадвартай

       Бусадтай санаа сэтгэлээ чөлөөтэй хуваалцана

      Дуу хөгжим , уралгын болон хэлний авъяастай

       Хуруу гарын болон арьсны мэдрэмжинд тулгуурлан бариа засал эзэмших боломжтой

       Хөдөлгөөн , орон зай , цаг хугацааны мэдрэмжийг зориудаар хөгжүүлнэ


Сонсголын бэрхшээлтэй хүүхдийг ердийн сургуульд сурахуй

Зорилго: Багшийн сургуульд суралцаж буй оюутнууд төгсөж гараад сонсголын

бэрхшээлтэй хүүхэдтэй ажиллах чадвартай болгоход оршино.

Зорилт:

-Сонсголын бэрхшээлийг судалсан түүх

-  Сонсголын бэрхшээл үүсэх шалтгаан

-     Сонсголын бэрхшээлтэй хүүхдийг ердийн сургуульд сургах нь

Заах арга: Асуудал дэвшүүлэн шийдвэрлэх арга, харилцан яриа,сүүлчийн үгийг нь өөрт нь үлдээх арга,лекц

Хэрэглэгдхүүн: Лекц, техник хэрэгсэл, ном, сурах бичиг.гарын авлага Хичээлийн явц:

Бие дааж хэл яраи эзэмших , хэл яриагаа сонсголын замаар хөгжүүлэх чадваргүй хүүхдийг "Сонсголын гэм согогтой хүүхэд" гэнэ

Сонсголын гэм согогтой хүүхдийг :

1.   Сонсох  чадварын бүрэн алдагдалтай /дүлий/: Бусдын яраиг сонсох чадваргүй , хэл ярианы дутуу хөгжилтэй буюу огт хэлгүй , эсвэл сонсголгүй боловч бичгийн хэл яриаг тодорхой төвшинд эзэмших боломжтой .

2.   Сул          сонсголтой : хэл ярианы хөгжил хоцорсон бусдын яриаг хагас дутуу сонсдог гэж ангилдаг.

Сонсголын алдагдпыг төвшингөөр нь : Бүрэн сонсголгүй

*

Сонсголын гүнзгий алдагдалтай 91 децибалиас Сонсголын хүнд алдагдалтай 70-91 децибаль Хүндэвтэр 56-70 децибаль

Дунд зэрэг                                               41-55 децибаль

Бага зэрэг                                                26-40 децибаль мэдэрдэг

Жирийн сонсголтой хүн                         0-26 децибалиас эхлэн мэдрэх чадвартай

Децибаль гэдэг нь :

Дуу чимээний хүчийг хэмжих нэгж . 50-60 хүртлэх децибаль хүртэлх сонсголын алдагдлыг сонсголын дамжуулах зам 60-аас дээш алдагдал нь сонсголын хүлээн авуур гэмтсэнийг илтгэдэг байна . Дуу чимээний давтамж 120-6000 герц байдаг. Сул сонсголтой хүний давтамж 250-4000 герц байдаг.

Сонсголын алдагдалтай хүүхдэд тохиолдох ерөнхий бэрхшээл • Оюун ухааны хөгжил хоцрогдсон

       Сэтгэн бодох үйл ажиллагаа сул

      Хэл ярианы хөгжил дутуу

       Үгийг буруу сонсож , буруу хэлж ярьдаг

      Үгийн баялаг хомс

       Идэвхи санаачлага сул

       Өөртөө итгэх итгэл муутай гэх мэт хөгжпийн ерөнхий бэрхшээлтэй байдаг.

Тусгай бэрхшээлүүд нь :

1.   Сонсголын : Сул сонсгол нь сонсголын аппаратын тусламжтайгаар сонсдог, чанга яриа сонсдог боловч шивнээ яриа сонсохдоо алдагдалтай .

2.   -Бүрэн сонсголгүй нь : хэл ярианы дутуу хөгжилтэй , зөвхөн бичгийн хэл эзэмших чадвартай .

З.Хөдөлгөөний : Сонсголоороо хүртэх нарийн мэдрэмж , хөгжмийн болон авиа хэлж дуудах хөдөлгөөний чадварын алдагдал .

4.   Танин мэдэхүйн : Сонсгол , хэл яриа, харилцан ярианы тусламжтайгаар , мэдэж таних мэдэх үйлийн дутуу хөгжил , зарим тохиолдолд гүнзгий хямрал үүсдэг.

5.   Зан төлөвийн : Гутрамтгай , итгэл муутай , сэтгэлийн хөдлөл ихтэй , срчноосоо тасархай , харилцаанд чөлөөтэй орж чаддаггүй зэргээс болж, зан төлөвийн өвөрмөц бэрхшээлүүд үүсдэг.

6.   Оюун ухааны : Сэтгэцийн дутуу хөгжил , ой хэл яриа , сэтгэхүй удааширч саатах , сэтгэл хөдөл , мэдрэмж явцуу , агуулаг нь хязгаарлагддаг нь нилээд тугээмэл

*

7.Хэл ярианы : Аман ярианд ордоггүй , үгийн баялаг муу , үгийн нөөц маш ядмаг , хэл яриагаар дамжих харилцаанд орохдоо бэрхшээл нилээд тохиолдоно. Эрүүл хүмүүстэй харилцах харьцаанд зориудаар сургана.

8.Сэтгэл хоопөл мэдрэмжийн : Санаа зовомтгой , сэтгэцийн огцом түргэн байдал давамгайлам , өөрийн дураар хандах , хэт хөөрүү , хэт ноомой байх хандлагатай , сэтгэлийн уу,; амьсгал нарийн мэдрэмж орчин , нөхцлөө дагаж огцом өөрчлөгдөнө Харилцааны : Хэл ярианы бүрэн алдагдлаас болж , харилцааны чөлөөт байдал алдагдаж , өдөр дутмын харлцаа хүнд , тусгай бэрхшээл удаан хугацаанд үргэлжилнэ. Харилцаанд зориудын С;. Т ;Эр СурГЭХ боЛОМЖТОЙ.

О.Өөрийгөө удирдах тасган зохицоход гарах : Хэл ярианы харилцааны үүрэг хязгас.рлагдсанаас болж эрүүл хүмүүстэй чөлөөтэй харилцаж чаддаггүй учир харилцааны дутуу хөгжил хоцрогдол бий болдог.

11.Бие хүний хөгжил , төлөвшилд тохиолдох : Зан төлөв , сэтгэл хөдлөл, зориг , ойн болон сэтгэхүйн чанарүуд дутуу хөгжсөнөөс үүсэх бэрхшээлүүд тохиолддог.

Сонсголын алдагдалтай хүүхдийн үлдэгдэл сонсголыг хөгжүүлэхэд багш, эцэг эх хүүхдийн онцлогыг харгалзан үйл ажиллагаа аргаа сонсох нь зохистой. Үүнд :

I. Авиаг ялган сонсож , зөв дуудуулж утгыг ойлгуулах п. Бодит биет зүйлсийн дуу чимээг ялгаж сонсгох ш. Байгалийн ба амьтнй дуу авиаг сонгох , дуурайн дуу гаргах

IV.    Үгийн нөөцийг нэмэгдүүлж яриулах

V.    Зургийн үйл явдлыг илэрхийлэх

VI.    Санаа бодлоо аман болон бичгийн хэлээр илэрхийлэх

VII.  Яриаг амнаас уншиж сургах , зэрэг чадваруудыг систем , дэс дараалалтай болгох .

Ийм хүүхэдтэй ажиллахдаа . Хүүхдийг тохиромжтой байдалд нь суулгах Энгийн хэлбэрээр ярих /Гар , нүүр ,х урууны хөдөлгөөн / хийх Сурагч руу харж ярих Хэтэрхий онцлохгүй хэвийн харьцах Аппарат тоног төхөөрөмжөөр хангах Орчин бүрдүүлэх Бичиг ашиглах

Бодох ,сонсох хугацаа өгөх , нүүрнн харах зэрэг зүйлд анхаарна.

I

Засрал авах боломжууд :

      Бичгийн хэлэнд сургаснаар харилцааны хөгжил , төлөвшилд чанарын өөрчлөлт гарна.

      Сургалтын явцад тусгай хэрэгцээг боловсрол эзэмшсэнээр унших , бичих , утга санаагаа яөлөөтэй илэрхийлэх зэргээр оюун ухааны арга барил , сурах чадварт хөгжиж , төлөвшиж байдаг.

-Таны туслалцаа

      Харааны хөгжил , сонсголын эрхтэний тусгай бэрхшээлийг орлон нөхөх боломжтой учир заслын 8 төрлийн аргуудыг үр дүнтэй эзэмшихж , өөрөө хөгжпөө хангах боломж нээгддэг.

Хүүхдийн боломж

       Харааны мэдэрмж сонсголын орлоно

       Бичгийн хэл сурах чадвартай

      Хөдөлгөөний боломж сайтай

       Хурууны үсэг , ам , нүүрнээс унших уншлага , дохионы хэл нь харилцааны үндсэн хэрэглүүр болдог

       Оюуны боломж , чадавхи өндөртэй

       Боловсрол эзэмших чадвартай

       Сургах орчныг бүрдүүлэх /Сонсголын аппарат , хэрэгсэл /

       Сургалтыг зохион байгуулна./шавь , гэрийн сургалт гэх мэт /

       Зургийн болон зохион бүтээх авъяасыг нь хөгжүүлэх болно.

Хэл ярианы бэрхшээлтэй хүүхдийг ердийн сургуульд сургах нь:

Зорилго:Багшийн сургуульд сурч буй оюутнууд төгсөж гараад хэл ярианы бэрхшээлтэй

хүүхэдтэй ажиллах арга зүйд суралцахад оршино.

Зорилт:

-       Хэл ярианы бэрхшээлийг судалсан түүхэн хөгжил

-       Хэл ярианы бэрхшээл үүсэх шалтгаан

-       Хэл ярианы бэрхшээлтэй хүүхдийг ердийн сургуульд сургах арга зүй Заах арга: Лекц, асуудал дэвшүүлэн шийдвэрлэх арга, анги нийтээрээ хөдөлгөөнд орох арга,

Хэрэглэгдхүүн: Ном.сурах бичиг, гарын авлага, техник хэрэгсэл, лекц Хичээлийн явц:

Хэл яриа нь хүүхдийн сэтгэхүйн хөгжпийн үндэс , танин мэдэх арга хэрэгсэл болдог ба хүүхдэд олон янзын шалтгаанаар гэм согог үүсдэг. Хэл ярианы гэм согог өөрөө аяндаа арилахгүй тогтонги шинжтэй байдаг тул зориудын үйл ажиллагаагаар засах шаардлагатай Хэл ярианы гэм согог нь дутуу алдагдах , өөрчлөгдөх, дуугүй болох , дуу хурдсах , удаашрах , гацах , ээрэх , унших , бичихэд гаж өөрчлөлт гарах , унших , тайлбарлах ярих чадвар алдагдах зэрэг олон хэлбэрээр илэрдэг.

Бага насны хүүхдэд тохиолдож болох гэм согогийг дараах бүлэг байдлаар хувааж болох юм .

1.    Авианы дуудлагын өөрчлөлт , гэм согог

2.    Ярианы гэм согог, Үнд : ээрүү , гуншаа , дультраа зэрэг бие даасан гэм согог

3.    хэл ярианы ерөнхий хөгжил дутмаг гэх мэт .

Хэл ярианы гэм согог нь төв мэдрэлийн тогтолцооны гэмтэл бэртэл , үйл ажиллагааны хямрал , хөөрөл , саатлын процессын тэнцвэр алдагдах , өгүүлэх эрхтний органик гэмтэл ,

сонсгол , хараа, хүртэхүй , дутуу хөгжих , мэдрэлийн ядаргаа , сульдаа , сэтгэл санааны хямрал зэргээс шалтгаалан үүсдэг.

Хэл ярианы гэм согог нь хүүхдийн хөгжилд муугаар, сөрөг байдлаар нөлөөлдөг .

      Хүүхэд хэл ярианаас ичих , зовох

       Санаа бодлоо илэрхийлэх чадвар сул

       Сурлагаар хоцрох

       Ганцаардах , идэвхи санаачилга муудах

       Оюун ухаан , танин мэдэхүйн процесс удаашрах , саатах

       Эрүүл мэндэд нөлөөлөх зэрэг өөрчлөлтүүд гардаг.

Хэл ярианы гэм согогтой хүүхдийн онцлог шинж , илрэлийг харгалзах , хэл заслын хичээлийг зохион байгуулна. Ихэнх тохиолдолд хэл заслын хичээлийг зохион байгуулах үе шат ойролцоо , нэгдмэл тогтолцоотой байж болдог байна. Тухайлбал :

1.    Авианы дуудлагыг тавих , хэлүүлж сургах үе шат

2.    Авианы зөв дуудлагыг тухайн хүүхдийн хэл ярианд зүгшрүүлж , хэвшүүлэх , бататгах үе шат.

3.    Авиа сольж дууддаг гэм согогийг залруулж , авиа тус бүрийн зөв ялгаж дуудах чадварыг бататган хэвшүүлэх үе шат .

4.    Бие даасан хэл яриа , бичгийн хэлэнд хэрэглэж сургах үе шат .

      Үенд

      Үгэнд

       Өгүүлбэрт

      Аман ярианд

       Бичгийн хэлэнд

       Өөрийн бие даасан утга төгс хэл ярианд хэрэглэж сурах үе шат юм

Хүүхдийн боломж -Таны туслалцаа :

       Бусдыг ойлгох , харилцаанд орох чадвартай

      Авианы дуудлагын гэм согогийг засч болно

      Аман ба бичгийн хэлэнд сурах чадвартай

       Оюун ухааны нөөц боломж сайтай

       Боловсрол эзэмших чадвартай

       Хэлний гэм согогийг засч залруулан , ердийн сургуульд сургах боломжтой .

Авианы дуудлагын гэм согогийг засах аргаас :

Бага ангийн багш монгол хэл , унших , хэл бичгийн хичээл тус бүрээр авианы дуудлагын гэм согогийг засах ажлыг зохион байгуулах . Үүсэх шалтгаанаар нь өгүүлэх эрхтэн ба төв мэдрэлийн системийн үйл ажиллагааны хямрал /дункциональная

сонсгол , хараа, хүртэхүй , дутуу хөгжих , мэдрэлийн ядаргаа , сульдаа , сэтгэл санааны хямрал зэргээс шалтгаалан үүсдэг.

Хэл ярианы гэм согог нь хүүхдийн хөгжилд муугаар, сөрөг байдлаар нөлөөлдөг .

      Хүүхэд хэл ярианаас ичих , зовох

       Санаа бодлоо илэрхийлэх чадвар сул

       Сурлагаар хоцрох

       Ганцаардах , идэвхи санаачилга муудах

       Оюун ухаан , танин мэдэхүйн процесс удаашрах , саатах

       Эрүүл мэндэд нөлөөлөх зэрэг өөрчлөлтүүд гардаг.

Хэл ярианы гэм согогтой хүүхдийн онцлог шинж , илрэлийг харгалзах , хэл заслын хичээлийг зохион байгуулна. Ихэнх тохиолдолд хэл заслын хичээлийг зохион байгуулах үе шат ойролцоо , нэгдмэл тогтолцоотой байж болдог байна. Тухайлбал :

1.    Авианы дуудлагыг тавих , хэлүүлж сургах үе шат

2.    Авианы зөв дуудлагыг тухайн хүүхдийн хэл ярианд зүгшрүүлж , хэвшүүлэх , бататгах үе шат .

3.    Авиа сольж дууддаг гэм согогийг залруулж , авиа тус бүрийн зөв ялгаж дуудах чадварыг бататган хэвшүүлэх үе шат .

4.    Бие даасан хэл яриа , бичгийн хэлэнд хэрэглэж сургах үе шат .

      Үенд

      Үгэнд

       Өгүүлбэрт

      Аман ярианд

       Бичгийн хэлэнд

       Өөрийн бие даасан утга төгс хэл ярианд хэрэглэж сурах үе шат юм

Хүүхдийн боломж -Таны туслалцаа :

       Бусдыг ойлгох , харилцаанд орох чадвартай

      Авианы дуудлагын гэм согогийг засч болно

      Аман ба бичгийн хэлэнд сурах чадвартай

       Оюун ухааны нөөц боломж сайтай

       Боловсрол эзэмших чадвартай

      Хэлний гэм согогийг засч залруулан , ердийн сургуульд сургах боломжтой .

Авианы дуудлагын гэм согогийг засах аргаас :

Бага ангийн багш монгол хэл , унших , хэл бичгийн хичээл тус бүрээр авианы дуудлагын гэм согогийг засах ажлыг зохион байгуулах . Үүсэх шалтгаанаар нь өгүүлэх эрхтэн ба төв мэдрэлийн системийн үйл ажиллагааны хямрал /дункциональная

дислалия / өгүүлэх эрхтэний органик гэмтэл / органическая дислалия / -ээс шалтгаалсан гэж 2 ангилна. Авиан дуудлагын гажиг нь дараах 3 хэлбэрээр илэрнэ . Авиа нь огт дуудагдахгүй буюу дуудлага орхигдох Авиаг буруу дуудах буюу ойролцоо дуудлагаар солих Авиаг огт өөр авиагаар солих .

Уул гэм согогийг засахдаа ерөнхий дарааллыг баримталдаг.

1.    Бэлтгэл үе

      Авиаг ялган хүрэх , харьцуулах чадварыг хөгжүүлэх

      Уул авиа хэлэхэд оролцдог өгүүлэх эрхтэнийг идэвхижүүлэх

      Өгүүлэх эрхтэнийг тухайн авиаг дуудах зөв байршилд оруулах

2.    Авиа тавилтын үе

      Авиаг зөв хэлүүлж сургах

      Тавигдсан авиаг үе , үг, өгүүлбэрт оруулан хэлүүлж , зүгшрүүлж хэвшүүлэх

3.    Харилцааны чадвар дадпыг хөгжүүлэх үе

      Уул авиаг ярианд зөв хэвшүүлэх

      Утга төгс хэл яриа эзэмшүүлэх зэрэг дарааллаар ажиллана.

Авиаг тавих / Зөв хэлүүлж сургах / аргыг :

1.    Дууриах /зөв хэллэгийг дууриаж давтан хэлэх /

2.    Механик /зонд гэж нэрлэдэг хэл заслын багажийг ашиглах /

3.    Хосолсон / дээрхи 2 аргыг хослон хэрэглэх / гэж 3 ангилна.

Сийгсэн гийгүүлэгч "С, Ц , 3 " авиаг зөв хэлүүлж сургах аргаас: " С" авиаг хэлүүлж сургахын өмнөх өгүүлэх эрхтэнийг идэвхижүүлэх дасгал

      Уруулаар инээмсэглэх

      Хэлээ өргөн болгох

      Доод шүдээ /уруул , шүдний хооронд хэлээ оруулж / цэвэрлэх ,

      Хэлээ гулгуур хэлбэртэй болгох зэрэг дасгалуудыг чөлөөтэй зөв хийлгэж сургана.

Дараа нь С авиаг дуудах өгүүлэх эрхтэний байршлыг тогтоож өгнө:

      Уруул инээмсэглэх байдалтай

      Хэлний үзүүр доод шүдний ард , дунд хэсэгт нь ялимгүй хотойно

      Хэлний дундуур ховил гарч үүгээр агаарын урсгал гарна

      Зөөлөн тагнай дээш өргөгдөнө

      Дууны хөвч ажиллахгүй

Өгүүлэх эрхтэний байршлыг тогтоож сургасны дараа С авиаг зөв хэлүүлж сургах ажил эхлэнэ. С авийг тавих / зөв хэлүүлэх / -даа дагуулж хэлүүлэх , дууриалгах үед нь механик /зонд / арга хэрэглэж болно. Мөн С авианы хийлгэж болох юм . С авиаг хэлүүлж сургасны

дараа үе , үгэнд оруүлж зөв дуудлагыг зүгшрүүлж хэвшүүлэх дасгалыг дараах дарааллаар хийлгэнэ.

      Битүү үенд---------- ус, үс, өс, эс, ас, ис

      Задгай үенд------- Са , со, су, сэ, сө, сү, си,

      Үгийн эхэнд------- Сам, сүх, сур, сүү, суу

      Үгийн дунд--------- Асар , үсэг, оосор,

      Үгийн адагт--------- Хумс, хивс, нас, хос

      Ойролцоо дуудлагатай авиа орсон үгэнд —сар -шал, сал-шал, сөл -шөл

      Өгүүлбэрт----------------- сандал сонин уншлаа гэх мэт

Дээрхи зүгшрүүлж хэвшүүлэх дасгалуудыг тухайн хүүхдийн хэл ярианы боломжинд тулгуурлан хөнгөнөөс нь эхлэн аажим хүндрүүлэх байдлаар унших , бичих , ярьж тайлбарлах ажилтай хослуулан хийнэ .

"3 "авиаг зөв хэлүүлж сургахдаа :

Уруулаар инээмсэглэх Хэлээ өргөн болгох Доод уруулаа долоох Доод шүдээ цэвэрлэх

Хэлээ гулгуур / хэлний үзүүрийг доод шүдний ард тулгаж , хэлний дунд хэсгийг дээшлүүлж, урагш нь ялимгүй түлхэнэ/.

"3" авиаг өгүүлэх эрхтэний байршил :

      Уруул инээмсэглэх байдалтай

      Хэлний үзүүр доод үүдэн шүдний ард

      Хэлний дунд хэсэг ялимгүй хотойно

      Хэлний дундуур ховил үүсч түүгээр агаарын урсгалд /уушигнаас гарсан хий , амьсгал / гарна

      Зөөлөн тагнай Дээш өргөгдөнө

      Дууны хөвч ажиллана . Энэ нь "С " "3" "Ц" авианы өгүүлэх эрхтэний байршлаар ялгаатай .

"3" авианы тавилт /зөв хэлүүлэх /

Өгүүлэх эрхтэний "3" авиаг дуудах зөв байршилд оруулж сургасны дараа зөв хэллэгийг дагуулж дууриах аргаар "3" авиаг тавина. "С" авиаг зөв хэлүүлж сургасны дараа "3 " авиаг "С" -д дуу оруулах замаар тавьдаг.

Дуудлага зүгшрүүлэх арга :

хаз хаж, зар_жар Битүү үенд                              аз, үз, эз

Завгай үенд                        за, зэ, зо , зүт

Үгийн эхэнд                        зам, зун, зүү

Үгийн дунд                         үзэм, үзэг, эзэн

Үгийн адагт                          хүрз, банз, аалз

Ойролцоо дуудлагатай авиа орсон үгэнд , тууз_тууж гэх мэт . Зүгшрүүлэх дасгалуудыг хүүхдийн хэл ярианы онцлогт тохируулан унших , бичих , ярих , ажилтай хослон хийнэ.

"Ц" авиаг зөв хэлүүлж сургахдаа:

"II"

*

Уруул инээмсэглэх байдалтай Хэлний үзүүр доод үүдэн шүдний ард Хэлний дундуур бага зэрэг ховил гарна Агаарын урсгал хэлний дундуур гарна Хэлний 2 хажуу тал дээд араанд тулна Зөөлөн тагнай дээш өргөгдөнө Дууны хөвч ажиллахгүй /дуугүй гийгүүлэгч /

'Ц" авианы тавилт:

Зөв хэллэгийг дууриах аргаар тавина

С-ээс үүснэ , түүшний хэсэгт тэсрэлт үүсэж "Ц" авиа хэлэгдэнэ

"Ц" авиа хэлүүлж сургасны дараа үе, үг , агүүлбэрт зүгшрүүлэх ялгаварчлах дасгал хийлгэнэ . Үүнд :

Битүү буюу задгай үед_____ ац, ууц, үүц, ца , цо, ци,

Үгийн эхэнд _______ цаг, цонх, цол, цай, цан

Үгийн дунд _______ ,хацар, хувцас, эцэг

Үгийн адагт _________  орц, онгоц, богц,

Өгүүлбэрт________ Цонхон дээр цэцэг тавилаа

Ялгаварчлах дасгал____ цас_час, цэг_чиг, цагчин_цоож

дүгшрүүлж хэвшүүлэх дасгалуудуу аажмаар унших , бичих , ярьж , тайлбарлах дасгалуудтай хослон явуулна.

Шуугисан гийгүүлэгч Ж,Ч,Ш авиаг зөв Хэлүүлж сургах аргаас:

"Ш" авиаг зөв хэлүүлэж сургах

Өгүүлэх эрхтэнийг идэвхижүүлэх дасгал :

      Хэлээ өргөн гаргах

      Хэлний өмнөх хэсэгт хөнхор үүсгэж аяга хэлбэртэй болгох

      Дээд шүдээ цэвэрлэх , дээд уруулаа долоох

ч

      Хэлээ өргөнөөр нь дээд шүдний ард байрлуулах зэрэг дасгалуудаас хэлний хөдөлгөөнийг идэвхижүүлнэ.

Ш" авианы өгүүлэх эрхтэний байршил :

      Уруул цорвойж дугуйрсан байдалтай

      Хэлний үзүүрт хатуу тагнайд шүргэнэ

      Хэлний дунд хэсэг хотойно

      Хэлний 2 хажуу дээд араанд тулна

      Зөөлөн тагнай дээш өргөгдөнө

      Дууны хөвч ажиллахгүй , хаалттай байна

      Шүд , хэл 2-ын завсраар хэлний үзүүр хатуу тагнайд шүргэсэн хэсгээр агаарын урсгал гарна.

"ИГавиаг тавихдаа :

      С авиаг хэлүүлж хэлний үзүүрийг зонд хэрэглэн дээш өргөнө

      Р авиаг шивнээ байдлаар хэлүүлж хэлний үзүүрийн чичиргээг арилгана

      Ш авианы цэвэр дуудлагыг дуууриаж давтан хэлүүлэх аргаар тавина

      Шуугих чимээг дууриалган хэлүүлж , түүнийгээ богино дуудлаганд оруулахад Ш тавигдаж болно

Ш" авианы дуудлагыг зүгшрүүлж , хэвшүүлэх дасгал:


 


 


      Битүү үенд

      Завгай үенд

        Үгийн эхэнд

       Үгийн дунд

иш, өш, ааш, эш

шо , шэ, шу, шү, ша

шал, шил, шүр , шинэ

хашаа, машин, хөшиг

багш, хөрш, тагш

       Үгийн адагт


• Ойролцоо дуудлагатай авиа орсон үгэнд хас хаш, шар_сар гэх мэт Зүгшрүүлж хэвшүүлэх дасгал ажлын явцад авианы дүудлагыг засахдаа унших , бичих , ярилцах тайлбарлах практик ажлуудыг тухайн хүүхдийн хэл ярианы онцлогт тохируулан хослон явуулах юм.

"Ж" авиаг зөв хэлүүлж сургахдаа Өгүүлэх эрхтэний идэвхижүүлэх дасгал

      Хэлээ өргөн гаргах

      Аяган хэлбэртэй болгох

      Дээд шүдээ цэвэрлэх

      Дээд уруулаа долоох Хэлээ өргөнөөр нь дээш шүдний ард байрлуулах гэх мэт .

"Ж" авиаг хэлэхэд өгүүлэх эрхтэний байршил ямар байх бэ?

       Уруул дугуйрч цорвойсон байдалтай

       Хэлний үзүүр хатуу тагнайд шүргэх

       Хэлний дунд хэсэг хотойно

       Хэлний 2 хажуу дээд араанд тулна

       Зөөлөн тагнай дээш өргөгдөнө

      Дууны хөвч ажиллахгүй хаалттай байна

       Ж авиаг дуудахад хэлний үзүүр түүшинд хүрч тэсэрч хэлэгдэнэ

Авианы тавилт

      Өгүүлэх эрхтэнийг зөв байршилд оруулсаны дараа "Ж" авиаг багш хэлж хүүхдээр давтан хэлүүлнэ

      "Ж" авиаг Шийн дараа тавьдаг. Ш авианы тавилтанд дуу оруулна

Битүү үенд Завгай үенд Үгийн эхэнд Үгийн дунд Үгийн адагт Өгүүлбэрт

       Зөгийний дуутай адилтгах дасгал хийлгэж болно.

'Ж" авиаг үе,үг, өгүүлбэрт зүгшрүүлэх дасгал

аж, эж, иж жа, жо, жу, жэ, жө жил, жар, жирх, жоом ажил, бүжиг, манжин бөгж, гудамж, хүж, багаж Жаргал хүж асаажээ

Ойролцоо дуудлагатай авиа орсон үгэнд жар_зар , жам _зам , аж_аз гэх мэт . Мөн унших, бичих, ярилцах дасгалыг хамтад нь хийнэ.

"Ч" авиаг зөв хэлүүлж сургахдаа:

Уруул дугуйрч цорвойсон байдалтай Хэлний үзүүр доод үүдэн шүдний ард Хэлний үзүүрийн дараах хэсэг нь түвшинд шүргэнэ Зөөлөн тагнай дээш өргөгдөнө Дууны хөвч ажиллахгүй

Авиа тавилт нь :

Хэлний үзүүрийг доод үүдэн шүдний ард байрлуулж , ть , ть, ть гэж хурдан хэлүүлж , амьсгалаа түгжээд Ч авиаг хэлүүлнэ . Багшийн хэлсэн Ч авиаг дууриаж хэлүүлнэ

Үе , үг, өгүүлбэрт зүгшрүүлж хэвшүүлэх дасгал :

, чиг_цэг гэх мэт . Ийм маягаар унших , бичих , ярилцах ажилтай хослон хийнэ. Битүү үенд                                                 ач, эч, ич , өч

Завгай үенд                        ча, чо, чу, чэ, чө, чү

Үгийн эхэнд                      чих, чөлөө, чимэг, чарга

Үгийн дунд                         ачаа, хичээл, хайч, эгч

Өгүүлбэрт                             Эгч дүүд чихэр өглөө.

Ойролцоо дуудлагатай авиа орсон үгэнд час_цас, цаг_чаг

"Р" авийг зөв хэлүүлж сургахдаа: " авианы гажигт нь дараах хэлбэрээр илэрдэг .

       Солих /гар_галь/                 *

       Орхих/аргал_агал /

       Б-гээр солих

      Д-гээр солихЛ-ээр солих

       Г-гээр солих

       "Р" авиа зөөлөн тагнай , хүүхэн хэл 2-ын тусламжтайгаар хэлэгдэх /хоолойн Р/

      Хэлний 2 хажуу чичирч хэлэгдэх /уруулын Р/

       Агаар хамрын хөндийгөөр гарч хэлэгдэх /хамрын Р/

Өгүүлэх эрхтэнийг идэвхжүүлэх дасгал :

       Хэлээ бөөрөнхий нарийн гаргах

       Аяга хэлбэртэй болгох

       Хэлнийүзүүрийг дээд тагнайд хүргэх

      Дээд уруулаа долоох

Р" авианы өгүүлэх эрхтэний байршил :

Хэлний үзүүр дээд шүдний ард

Хэлний дундуураа хотойно

Хэлний уг дээшээ ялимгүй өргөгдөнө

Хэлний 2 хажуу ирмэг нь дээд араанд тулна

Зөөлөн тагнай дээш өргөгдөнө

Дууны хөвч ажиллана ,чичрээ үүснэ

Агаарын урсгал /амьсгал / хэлний дундуур явж хэлний үзүүрт чичиргээ үүсгэнэ

"Р" авианы тавилт :

Хэлээ аяга хэлбэртэй болгож дээд уруул дээр тавина. Тэр хэвээр нь дээд шүдний ард нууна. Энэ дасгалыг удаан хийж сурсаны дараа хэлний үзүүрт чичрэг үүсгэнэ. Үүнд :

Хэлний үзүүрийн тагнайд хүргээд салгахдаа амьсгалыг хүчтэй гаргаж тр/дуугүй/ , дараа нь дуутайгаар тр ...гэж хэлүүлнэ. Энэ үед хэлийг дээш нь механикаар өргөнө. Ддд ..., да да да ... ди ди ди гэсэн авиаг хэлүүлж байгаад хэлний доор савх хийж чичрүүлэхэд УРФ авиа сонсогдоно .

Дээд шүдээ цэвэрлэх Хэлний үзүүрийг зөөлөн тагнайд хүргэх Тагнай цэвэрлэх / хэлээр арчих / Хэлний үзүүрийг дээд буланд хүргэх Тагнай таших -Шогшрох


Хатуу тагнай зөв байрлалтай бол хэлний үзүүрийг хатуу тагнайд хүргэн чичрүүлж , хүйтэн амьсгал гарган дуугарна. Хэлний үзүүрийг тагнайд хүргэж зондоор чичрүүлнэ.

Хэлний холбоос богино . тагнай өндөр байх тохиолдолд хэлний үзүүр тагнайд хүрдэггүй . Үүнийг хэл засалчдын зөвлөснөөр засах нь зүйтэй . Хоолойн хэсэгт хэлэгддэг хоолойн Р нь зөв хэлүүлж сургахад ажиллагаа их шаардагддаг_ Т-г Р-тэй холбож тр гэж дуугүй , дараа нь дуутай хэлүүлнэ.

"Р" авианы дуудлагыг зүгшрүүлж хэвшүүлэх ажил :


 


 


Битүү буюу задгай үед Үгийн эхэнд

Үгийн дунд Үгийн адагт

ар, ор, ур, өр, үр, ир-ра, ро, ру радио, рашаан, Равдан эрүү, ширээ, уруул

нар, сар, хамар, нүүр


        Өгүүлбэрт                                               Раднаа нар зурсан .

Тухайн хуухдийн хэл ярианы боломж , байдалд тулгуурлан авиа хүртэх чадварыг хөгжүүлэх , өгүүлэх эрхтэнийг идэвхижүүлэх , өгүүлэх эрхтэний байршлыг тогтоох , авиаг зөв хэлүүлж сургах , зүгшрүүлж хэвшүүлэх дасгалуудыг унших , бичих , ярилцах ажлуудтай хослон явуулахад илүү үр дүнтэй болно. Хүүхдийн амьдралд харьцангуй олноор тохиолддог С, 3, Ц, Ш, Ч, Р авиануудаар жишээ болгон авианы дуудлагын гэм согогийг засан сайжруулах ерөнхий арга барилуудыг товчлон харууллаа.

Ээрүү , түүнийг засах :

1.    Ээрүү юунас болж үүсдэг бэ?

Төв мэдрэлийн системийн хөөрөл саатлын үйл ажиллагааны хямрал , тархины органик гэмтэл , мэдрэлийн ядаргаа , тархины төрөл бүрийн гэмтэл , гэр орон , орчин ахуй , том хүмүүсийн буруу нөлөө, сэтгэл санааны элдэв хямралаас шалтгаалан үүснэ .

2.   Ээрүүгийн үр дагавар

Хүмүүстэй харьцахад бэрхшээлтэй . Зан төрхийн өөрчлөлтөнд оруулна. Сурах авъяас чадвараа нээх, ажиллах боломжийг алдагдуулна .

3.     Ээрүүгийн гол хэлбэр нь -Таталт А. Таталтыг ангилахдаа

       Эхний авиаг хэлээд үгийн эхэнд таталт өгдөг

       Эхний үе , үгийг хэлээд үгийн дунд таталт өгдөг

       Холимог татлт гэж 3 ангилна.

Үүсэх байдлаар нь

       Өгүүлэх эрхтэний таталт . Ихэвчлэн уруулын гийгүүлэгч дээр татдаг.

      Хоолойн таталт . Дууны хөвч хаагдаж, авиа нь дуудагдаад байгаа юм шиг мөртлөө дуу нь гардаггүй, ихэвчлэн эгшиг дээр ажиглагдана.

      Амьсгалын таталт . Ярианы үед агаар чөлөөтэй гарч өгөхгүй , ангайсан амтай мөртлөө хэлэх гэж байгаа үг нь амнаас гарч өгдөггүй.

Хийлгэх дасгалууд :

Т. Амьсгалын дасгал

      Хамраараа амьсгал авч, амаараа гаргах дасгалыг гүнзгий удаан хийлгэх

       Утсаар дүүжигсэн хөвөнг тодорхой нэг цэгт удаан үлээлгэх

      Шаарыг нэг амьсгаагаар аажуу үлээх

2. Хоолойн дасгал

       Нэг амьсгаагаар а, у, о, э, ү, и гэхчлэн авиаг дуудах

*

       Мөн дэс тоо тоолуулж, даваа, мягмар , пүрэв , баасан, бямба , ням гэхчлэн гариг саруудыг нэрлүүлэх

       Үг, өгүүлбэр дагуулж давтан хэлүүлэх

3. Ритмийн дасгал

      Шүлэг уншуулах

      Дуу дуулуулах зэрэг дасгалуудыг байнга хийлгэнэ.

Ээрхээс сэргийлэх гол санамж:

Өөртөө итгэх итгэл , тайван байх явдал мөн. Сэтгэл санаа тогтворгүй байх үе , айж эмээх , бие сульдах , өлсөж цангах, яарч тэвдэх , сэтгэл хөдлөл , ядрах , хөдөлгөөн ихтэй тоглоомоор тоглох буюу их гүйж харайсны дараах үеүдэд таталт ихэсдэг гэдгийг ойлгож зохицуулах шаардлагатай.

Ээрүүг засах аргаас :

Эрдэмтдийн судалгаа-бүтээлээс үзэхэд :

A.    Хүний хэлснийг давтан хэлэх , цээжилж тогтоосон зүйлээ эргүүлэн ярих, зураг тайлбарлах /зургаар ярих/ асуултанд хариулах , зогсолтгүй аажуу ярих, бие даасан ярианд сургах дарааллаар ажиллана.

Б. Гар хөдөлгөөний аргаар

      Бэлтгэл үе

      Багштай зэрэг давтан хэлэх үе

      Хийгээд дууссаны дараа давтан ярих

      Хийх юмаа урьдчилан төлөвлөх

      Бие даасан ярианд шилжих

B.  Харилцан ярианы аргаар

       Бэлтгэл үе

      Багшийг дагаж ярих

      Асуулт хариулт

       Сонссон, уншсан зүйлийнхээ утгыг ярих

       Чөлөөтэй унших........ зэрэг дарааллаар уйгагүй идэвхтэй ажмллаж үр дүнд хүрсэн

жишээ баримтууд олон байна.

Ээрүүг засахад анхаарах зүйл :

      Тухайн хүүхдийн хэл ярианы хөгжлийн түвшинг харгалзах

       Эрүүл мэндийн байдлыг харгалзах

      Үүссэн шалтгаан , боломжинд нь тулгуурлах

Хэл засалч багш , эмч нарт үзүүлж зөвөлгөө авах

Эцэг эх , багш нар хамтарч ажиллах , эмчилгээ /физик эмчилгээ иллэг / заслыг хөслон явуулбал үр дүнтэй болно.

Гуншаа түүнийг засах аргаас :

Гуншааг 2 ангилдаг.

1.    Хаалттай гуншаа :

Дуудагдаж байгаа авианууд нь амны хөндийгөөр хэлэгддэг , хамрын хөндийн үрэвсэл , зөөлөн тагнайн хөдөлгөөний хямралаас үүсдэг , өөрөөр хэлбэл зөөлөн тагнай өргөгдчихөөд буудаггүй.

2.    Онгорхой гуншаа

Дуудаж байгаа авиа нь хамрын хөндийгөөр хэлэгдэнэ, зөөлөн тагнайн хөдөлгөөн сулаас болж үүсдэг.

Гуншаа үүсэх шалтгаан :

Хатуу , зөөлөн тагнайн булчингийн саа, таталт , хавдар, хамрын хөндийн өвчлөл , төрөлхийн шалтгаан тухайлбал уруул сэтэрхий , тагнай цоорхой , үр хөврөлийн үед хордсон болон дотоод шүүрлийн булчирхай өвчлөл зэргээс шалтгаалж үүсдэг.

Гуншаагийн илрэл , үр дагавар :

Хожуу хэлд орно, хэл яриа нь дорой , авианы гажигтай байдгаас харьцаа нь хязгаарлагдмал , үгийн баялаг хомс , найрлага муутай байдаг.

Хийлгэх дасгал :

1.  Зөөлөн тагнайн дасгал

       Бүлээн /буцалсан /ус залгих , уулгах -эвшээх

      Хоолой зайлах -ханиалгах зэрэг дуйраамал үйлдлүүд

2.  Амьсгалын дасгал

      Лаа , хөвөн , шаар үлээх

3.  Уруулын дасгал

      Хацраа хийгээр дүүргэх

      ХИйгий нь хацартаа ээлжпэн шилжүүлэх

      Уруулаар инээмсэглэх -цорвойх

      Амаа зайлах хөдөлгөөн хийлгэх

4.                      Хэлний   дасгал

      Хэлээ сунгах- зүун баруун , дээш доош нь болгох

      Хавтгай , цорго , ховил хэлбэртэй болгох

      Дээд доод уруулаа долоох

5.  Дуу хоолойн дасгал

      Эгшиг авиаг янз бүрийн байдлаар хэлүүлэх а, о, у ... , урт аа, оо , уу, богино эгшиг хослон дуудуулах ао, аоу гэх мэт

Засах арга :

      Эмнэлгийн аргаар хамрын хөндийн төрөл бүрийн гажиг , өвчлөлтийг эмчлэхээс гадна уруул , тагнайг оёх , онгорхойг таглах зэрэг ажпыг хийнэ .

      Хэл заслаар зөөлөн тагнайн хөдөлгөөнийг идэвхжүүлж сайжруулах , гуншаа дуудлагыг засах , авиа тавих , авиан сонсголыг хөгжүүлэх ажпыг хийнэ .

      Хэл засагч , эмч , багш нараас зөвлөгөө авч хамтрач ажиллах шаардлагатай .

Дультраа , түүнийг засах аргаас :

1.      Дультраа яриа /дизартрия / юунаас шалтгаалж үүсдэг вэ?

Саа өвчний дараа өгүүлэх эрхтэний булчинг саа таталт хамарснаас , мөн үр хөврөл , төрөх үеийн таагүй нөхцөл, бэртэл гэмтэл , халдварт өвчлөл , тархины цусны эргэлтийн өөрчлөлт , мэдрэл булчингийн чанартай , удамшлын шинжтэй өвчин зэргээс шалтгаалж үүснэ. Мөн тархины гэмтлээс зах хязгаарын мэдрэх эрхтэн гэмтдэг, тухайлбал хэл тагнай , уруул , хацар , доод эрүү залгиур , цээжний хөндийн булчинг ажиллуулах мэдрэл гэмтсэнээс ярихдаа нүүр нь татганах , хэлний хөдөлгөөн удааширч , авиа хэлэх зав байршилд орж чадахгүй болох , ам нь хаагдахгүй болох зэрэг эмгэг согог үүснэ.


2.   Ярианд оролцогч булчингууд хямралаас хэл ярианы тодорхой биш , дультраа , хэлээ зажилж- байгаа юм шиг дуулддаг . Мэдрэлийн системийн гэмтлээс шалтгаалж авианы дуудлага , дуу , хурд өөрчлөгдөж хэл яриа нь ойлгомжгүй болдог. Өгүүлэх эрхтэний өөрчлөлттэй , ярихдаа амьсгалаа зөв хувиарлаж чадахгүй , хөөрлийн процесс давамгай , сэтгэл санаа нь хямардаг , цочромтгой , амархан ядардаг , орчиндоо зохицох чадвар сул , хөдөлгөөний эвсэл муутай байдаг.

Хэл ярианы бэрхшээлийг судалсан түүхэн хөгжил

Хэл ярианы бэрхшээлийг эртний гүн ухаантнаас эхлэн , нийгмийн хөгжлийн бүхийл үе шатанд физилоги ч , эмч , багш , сэтгэл судлаач зэрэг олон мэргэжпийн хүмүүс судалж тухайн цаг үеийн зохиогчийн арга судлалын үндэс , ШУ хөгжилтэй холбоотойгоор янз бүрээр тодорхойлж тайлбарлаж эхэлсэн.

Эртний Грек ,Египет, Римд хэл ярианы бэрхшээлийг өвчин гээд шалтгааныг шашин , мухар сүсгийн үүднээс тэнгэр бурхны цээрлэл, далдын хүчний нөлөө гэж нэг талаас тайлбарлаж байсан байна.

Нөгөө талаас Эртний Грекийн эрдэмтэд олон зөв тайлбарын эхлэлийг өгсөн .

>     Гипократ /М.Э.Ө. 460-377/ хэл ярианы бэрхшээл үүсэх шалтгааныг уураг тархины гэмтэлтэй холбоотой гэж үзээд анх удаа зарим нэг бэрхшээлийг засах талаар нилээд системтэй гүйцэд тайлбар өгч, ангилах оролдлого хийсэн ба /авиан дуудлагын согог ээрүү, дуугүй болох/ гэх мэт нэр томъёог бүтээлдээ хэрэглэж байсан байна.

>     Аристотель /М.Э.Ө 384-322/ хүн ба амьтны өгүүлэх эрхтний бүтэц, үйл ажиллагааг харьцуулан судлаад хүний хэл, амьтныхаас байгалиасаа өөр заяагдсан нэгдүгээрт амтлах, хоёрдугаарт хэлж ярихад зориулагдсан үүрэг гүйцэтгэдэг гэж тэмдэглэсэн. Тэрээр хэл ярианы бэрхшээл үүсэх шалтгааныг өгүүлэх эрхтний зөв биш бүтэц, хэл уруулын хангалтгүй хөдөлгөөнтэй холбосны дээр хэл ярианы хөгжилд гэр бүл, ёс суртахуун, бие бялдрын хүмүүжил чухал үүрэгтэйг онцолсон.

Хэл заслын бүтээлүүдэд Эртний Грекийн чадварлаг уран илтгэгч Демосфен, өөрийнхээ ээрч гацдаг бэрхшээлээ хэрхэн засаж сайжруулсан талаар тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. Демосфен төрөлхийн сул биетэй, ээрч гацдаг, авиан дуудлагын согогтой, олны өмнө гарахаасаа айж эмээдэг, хулчгар дорой, биеэ чагнадаг, нүүр амны булчин нь татаж ярихад төвөгтэй байсан хэдий ч Грекийн гайхамшигт уран илтгэгч Коллистратын үг хэлэхийг сонсоноор илтгэгч болох хүсэл бий болж, улмаар уран уншлагаар шаргуу хичээллэж эхэлсэн байна.

Демосфен өөрийнхээ хэл яриа , нүүр зан төрхийн гажгаа анхааралтай ажиглан судлаад, зөв ярианы тогтмол дасгалуудыг төдийгүй өөртөө бие хүний тодорхой шинжийг бий болгон хүмүүжүүлэх бүхэл бүтэн цогц дасгалуудыг ч төлөвлөж оруулсан байна. Демосфен хэл ярианы дасгалуудаас хамгийн чухалд, амьсгалын дасгалыг үзсэн ба амьсгалаа гүн аваад түүнийгээ гаргахдаа урт үг хэлэх, хэлний дасгал хийх үедээ амандаа хэлний хөдөлгөөнийг дөхөмтэй болгох үүднээс жижиг чулууг байлгадаг байжээ.

Эртний Римийн эмч, байгаль шинжээч Клавдий Гален /МЭӨ 130-200 / тархи, мэдрэлийн тогтолцоо, ялангуяа их тархины гадаргуу, тархины ховил, бага тархи ба нуруу нугас, тархины эд эсуудийн талаар олон бүтээл тууривсан нь хэл ярианы янз бүрийн бэрхшээлийн үндсийг тодруулахад их дөхөм болно.

К.Галены бас нэг гавъяа хэл ярианы бэрхшээлийн нэр томъёог шинжпэх ухааны үндэстэйгээр тогтоон нэг мөр болгон тайлбарласан нь одоог хүртэл хэрэглэгдсээр байгаа.

К.Гален анх удаа хэл ярианы бэрхшээл үүсэх шалтгааныг

1.   Төвийн /уураг тархины гэмтэлийн/ ба захын өгүүлэх эрхтний гэмтэлийн шинжтэй.

2.   Төрөлхийн ба олдмол шинжтэй

Харин хэл ярианы согогийг хэл ярианы , дуу хоолойн гэж тус тус ялгаж үзсэн. Дуу хоолойн согог, хүүхэн хэл түүний булчингийн үйл ажиллагаатай, харин хэл ярианы согог, хэл уруул, шүд, зөөлөн хатуу тагнайн гэмтэлтэй мөн төв мэдэрлийн тогтолцооны үйл ажиллагааны гэмтэлтэй холбоотой байдаг.

А.Р.Лурия өвчтний тархийг нарийн судалж хүний сэтгэцийн аливаа үйл ажиллагаа, үг яриа, бичих, бодох, зэрэг үйл нь их тархины гадрын эсийн талбайн зөвхөн аль нэг хязгаарлагдмал хэсгийн гаж гэмтэлтэй холбоотой төций биш, харин их тархины гадрын эсийн талбайн янз бүрийн гэмтэлтэй холбоотой гэж тайлбарласан. Жишээ нь:

Өвчтөн бичих чадвараа алдах нь түүний их тархины гадрын зүүн тал бөибөлгийн чамархай, дух болон дагз зулайн хэсгийн мэдрэлийн эсүүдийн гэмтлээс шалтгаалдаг болох нь нотлогдсон байна.


Хөдөлгөөний бэрхшээлтэй хүүхдийг өрдийн сургуульд сургах нь: Зорилго: Багшийн сургуульд суралцаж буй оюутнууд төгсөж гараад хөдөлгөөний бэрхшээлтэй хүүхэдтэй хүүхэдтэй ажиллах арга зүйд суралцах нь: Зорилт:

-       Хөдөлгөөний бэрхшээл үүсэх шалтгааны тухай ойлголт

-      Хөдөлгөөний бэрхшээлтэй хүүхдийг ердийн сургуульд сургах боломж Заах арга: Харилцан ярианы арга, боловсронгуй лекцийн арга,

Хэрэглэгдхүүн: сурах бичиг, гарын авлага, багш,оюутны ном сурах бичиг, техник хэрэгсэл Хичээлийн явц:

Хөдөлгөөний бэрхшээл нь мэдрэлийн саажилт /ДЦП/ -аас болж үүсдэг. Хүнд тохиолдолд хөл , гар , нуруу , хүзүүгээ хөдөлгөж чадахгүй байдаг. Үүнээс болоод сууж , зогсож, явж, босож чаддаггүй . Мөн хөдөлгөөний бэрхшээл нь сонсох , ярих эрхтэний давхар согогтой , оюун ухааны хүнд сааталд орсон байх нь цөөнгүй тохиолдоно. Тэд зөвхөн таяг, тэрэг , дугуйтай сандал, түшүүрэг зэргийн тусламжтайгаар хөдөлгөөн хийнэ. Хөдөлгөөний гэм согогтой хүүхдэд:

Ерөнхий бэрхшээл :

Ярих , бичих , унших , зурах зэрэг оюун ухааны арга барил дутмаг , удаан хугацаанд зориудын аргын тусламжтайгаар эзэмших боломжтой , Хуруу гарын нарийн хөдөлгөөн , нүдний хөдөлгөөнтэй тэнцвэртэй байдлаар хурдан зохицож, дасах нь удааширч , саатсанаас болоод бичгийн хэлэнд бэрхшээл ихээхэн тохиолдож , заримдаа бие даасан бичгийн гэм согогтой байдаг. Ойлгох чадвар харьцангуй сайн байдаг боловч өөрөө ярих уншсанаа батлах тайлбарлаж , чөлөөтэй илэрхийлж чаддаггүй учир хэл ярианы хөгжпийн саатал ихэнх хүүхдэд илэрхий мэдэгдэм байдаг онцлогтой. Танин мэдэх үйл ажиллагааны хурд , эрчим саарч удааширдаг учраас эрүүл хүүхдийн хөгжлийн ахиц , хурдан төлөвших чанарыг гүйцэж чадалгүй хоцордог . үүнийг зарим судлаачид оюун ухаан , хэл яриа , хөдөлгөөний давхар саатал , хоцрогдол гэж томъёолсон нь бий .

Тусгай бэрхшээлүүд :

1.  Хэл ярианы : - -Ярихдаа удаан , үгээ зөөж хазгай , буруу дультраа дуудна , хэл уруул , нүүрний хөдөлгөөнд өөрчлөлт ажиллагдана. Ялангуяа хэл-хөдөлгөөний гүнзгий өөрчлөлт бий болсноос бичиг, ярих, уншихын тусгай бэрхшээл хүнд илэрнэ.

2.     Хөдөлгөөний : - Хөл , гар , нуруу , хүзүүгээ хөдөлгөж чадахгүй сууж, босож, явж, зогсож чадахгүй учир хэвтрийн болсон байх нь элбэг


3.    Танин мэдэхүйн: ~ Мэдэрч танин мэдэхэд тусгай бэрхшээл тохиолддог. Ялангуяа хараа-хөдөлгөөн , гар-хурууны хөдөлгөөнөөр танин мэдэх чадвар өөрчлөгдөж , дутуу хөгждөг учраас хэл яриа , сэтгэхуйн саатал , дутуу хөгжил үүссэн байдаг. Ойлгох чадвар сайтай учир оюун ухааны эрчим , боломжоор сайн байдаг.

4.    Зан төлөвийн :-- Хөдөлгөөн , хэл яриагаар дамжиж харилцаанд орох үйл ажиллагаа мэдэгдэм , хязгаарлагдмал байдаг учир дуугайрах , ичингүйрэх , бусдаас айх зэрэг сэтгэлийн шаналгаа , дотоод мэдрэмж өндөрсөж , харилцаанд оролцох идэвх байдал гаднын нөлөөгөөр саатдаг.

5.   Оюун ухааны -Ярих чадвар алдагдсанаас болж , сэтгэхүй удааширч , сэтгэлийн хөдөлгөөн , зоригийн болон сэтгэхүйн чанарууд жигд хөгжиж чадахгүй , улмаар харилцаа хязгаарлагдаж , оюун ухаан болон сурах идэвхтэй арга барилууд төлөвшиж чадахгүй болсон байдаг.

6.    Сэтгэлийн хөдөлгөөний -Оюун ухааны , ёс суртахуйны , гоо зүйн зэрэг өндөр нарийн мэдрэмж , сэтгэл хөдлөл , эрүүл хүнийг гүйцээж , төгс хөгжиж чадахгүй хоцрогдож , өнгөц болдог. Сэтгэлийн хөдөлгөөний илрэл муу, явцуу байдал нийтлэг шинжээр илэрнэ.

7.    Харилцааны - Эрүүл хүүхдийн дунд идэвртэй харилцаанд ороход эхний удаад хөдөлгөөн , хэл яриа саад болдог. аажмаар засарч , хамт олны нөлөөлөл давамгайлж ирнэ.

8.  Өөрийгөө удирдаж дасан зохицоход - Гадаад байдалд өөрөө биечлэн оролцох, сэдэл , тэмүүлэл, байвч хөдөлгөөний хязгаарлагдмал боломж олгоргүй , айдас бий болгож байдаг. Сэтгэлийн тэнхээ чухал нөлөө үзүүлнэ.

9 . Бие хүний хөгжил , төлөвшилд -Харилцааны идэвхт байдлын алдаГдал бие хүний хөгжил , төлөвшилд үндсэн бэрхшээл нь болно.

Ю.Хэл яриа -хөдөлгөөний болои сонсголын : -Энэхүү бэрхшээл нь унших, бичих, ярих үйл ажиллагаг саатуулж , удаан хугацаанд бичиж , ярьж , унших ярих чадварыг хязгаарлан барьдаг сул талтай .

Засрал авах боломжууд :

Хөдөлгөөний гэм согогийг илрэл хүнд , хөнгөн , хүндэвтэр байдаг бөгөөд нийгэм , хамт олонд тулгуурлан нөхөн сэргээх засал чухал ач холбогдолтой байдаг. Нэг эрхтэн , нөгөө эрхтэнээ орлон нөхөх биологийн хүчин зүйлс шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэнэ . Тухайн хүүхдийн сэтгэлийн тэнхээ , зориг хатуужил , тэсвэр тэвчээр засрал авах , хөдөлгөөнд суралцах түлхэгч хүчин зүйл нь болдог. сургалт , дасгал хөдлгөөн , уйгагүй сургуульлалт засрал авах өргөн боломжийг нээж өгнө. Ийм хүүхэдтэй ажиллахдаа дараах ерөнхий шаардлагыг харгалзан үздэг. Үүнд :

      Анги танхимд чөлөөиэй хөдлөх боомжиой байлгах

       Суудал , орчныг нь тохируулж өгөх

      Хэрэглэгдэхүүнийг хүрэцүйд газар ойр байрлуулах

       Гарын хөдөлгөөн муутай хүухдэд үзэг харандааг боох буюу тохируулж бэхэлж өгөх

       Бичих чадваргүй хүүхдүүдтэй ярилцах зэрэг тохиромжтой арга хэлбэрийг ашиглаж ажиллах нь үр дүнтэй байдаг.

Хүүхдийн боломж -Таны туслалцаа

       Сэтгэх чадвартай , оюун ухааны хөгжил сайтай

       Бусдын хэл яриаг сайн ойлгоно

       Комьютер сурах боломжтой

       Бичгийн хэл эзэмших чадвартай боловч , бичих чадвар , дадал төлөвших боломжоор бага

       Оюун ухааныг нь түшиглэн амьдрах чадварт бэлтгэх боломжтой

      Хамт олонд тулгуурлан нөхөн сэргээх засал хийнэ

      Эрүүл хүүхдийн зүгээс тусалж , байнга дэмжпэг үзүүлбэл зарим хүүхэд ердийн сургуульд суралцаж чадна .

Оюун ухааны бэрхшээлтэй хуүхдийг ердийн сургуульд сургах Зорилго: Багшийн сургуульд суралцаж буй оюутнууд төгсөж гараад оюун ухааны бэрхшээтэй хүүхэдтэй хүүхэдтэй ажиллах рага зүйд суралцахад оршино. Зорилт:    4

-       Оюуны хомсдолыг судалсан түүхэн хөгжил ерөнхий ойлголт

-       Оюун ухааны бэрхшээлтэй хүүхдийг ердийн сургууьд сургах боломж Заах арга: Харилцан ярилцах, лекц

Хэрэглэдхүүн: Ном сурах бичиг, гарын авлага, техник хэрэгсэл Хичээлийн явц,

Оюун ухааны бэрхшээлтэй хүүхэд

Юунаас болж үүсдэг бэ ?

      Уураг, тархи , нугасны гэмтлээс

       Менингит , энцефалит , менинго-энцефалит өвянөөс

      Тархины хавдар, халдвараас

      Удамшлын өвчнөөс

       Бэртэл гэмтлээс Г.М

Тэд юугаар дутмаг бэ ?

     Хэл ярианы хөгжил дутмаг

     Үгийн баялаг хомс

     Утгыг дутуу ойлгодог

     Удаан сэтгэж, хурдан мартдаг

     Анхаарал сарнимтгай , тогтворгүй

     Уур уцаартай , уян хатан биш

     Зан төлөв өөрчлөмтгий , тогтворгүй

     Харилцаа явцуу , бусдыг аялдан дагалдсан

     Биеэ даасан байдал дутмаг

     Өөрийнхөө дураар Г.М

Хүүхдийн боломж - Таны туслалцаа

     Бичиг үсэгт сурах боломжгүй

     Харилцаанд бие даан оролцож , бусдын тус дэмжлэгийг авах чадвартай

     Өөртөө үйлчлэх хөдөлмөрт илүү суралцдаг

Ерөнхий бэрхшээлүүд:

     Дээд мэдрэлийн үйл ажиллагаа хямарч , дутуу хөгждөг

     Хөөрөл , саатлын процессын хүч суларч , тэнцвэр нь алдагдаж хурд нь саарсан байдаг.

     Хүртэхүйн хүрээ явцуу бага, өнгөц , буруу явагддаг

     Анхаарал сарнимтгай , ой тогтоолт муу , шилжилт удааширч , нэг хэвийн байдал давамгайлдаг

     Хэл ярианы хөгжил муу , бодол санаагаа илэрхийлэх чадвар , үгийн баялаг хомс

     Сэтгэхүйн нарийн үйлдэл гүйцэтгэж чаддаггүй

     Хийсвэр сэтгэхүй сул , учир шалтгаан , уялдаа холбоо хамаарлыг олох , ерөнхий дүгнэх чадвар сул

     Биеэ барих , өөрийгөө удирдах чадвар муу

     Ерөнхий өсөлт , хөгжил доогуур , сул дорой гэх мэт . Эдгээр шинжүүд нь оюун болон практик үйл ажиллагаанд илэрдэг . Оюун ухааны хомсдолтой оюун ухаан хөгжлийн төвшингөөр нь 3 хувааж ангилна.

хөдөлмөрийн дадал олгож, практик үйл ажиллагааг нь илүү хөгжүүлж өгвөл үр дүнд хүрнэ. Хамт олонд тулгуурлан иргэншүүлэх чиглэлийг голлож , нийгэм ахуйн баримжаанд сургахад үйл ажиллагаагаа чиглүүлбэл зохимжтой байна.

Зан төлөвийн бэрхшээлтэй хүүхдийг ердийн сургуульд

сургах нь

Зорилго: Багш бэлтгэх сургуульд суралцаж буй оюутнууд сургуулиа төгсөж гараад зан

төлөвийн бэрхшээлтэй хүүхэдтэй ажиллах арга зүйд суралцахад оршино.

Зорилт:

-       Зан төлөвийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг ердийн сургууьд сургах боломж судлах нь

-       Зан төлөвийн бэрхшээлтэй хүүхдийг судлах арга зүй Заах арга: Харилцан ярианы арга, асуудал дэвшүүлэх арга Хэрэглэгдхүүн: Багш оюутны гарын авлага, техник хэрэгсэл Хичээлийн явц:

Хүүхдийн зан төлөвт олон төрлийн шалтгаанаас болж өөрчлөлт ордог. Судалгааны үр дүнд дараах байдлууд сургуулийн бага насны хүүхдэд ихэвчлэн тохиолдож байдаг нь тогтоогджээ.

       Сурлагаар хоцорсон хүүхдэд зан төлөвийн өөрчлөлт их илэрдэг байна.

      Хүмүүжлийн доголдолд орсоноос болж зонхилон илэрдэг

       Зан төлөвийн тодорхой гаж үзэгдлүүдийн үед ихэнхдээ тохиолддог.

       Эцэг эхийн буруу нөлөө , хүмүүжлээс болж илэрч байна.

         Муу зуршилд автамтгай хүүхдэд тохиолдож байна. Зан төлөвийн өөрчлөлтийн гол онцлог шинжүүд нь :

      Огцом , түргэн зантай

      Уур , уцаар ихтэй

       Зөрүүд зантай

       Бусадтай харилцах эв дуугүй

      Хэрцгий догшин ааш авиртай

      Хорт муу зуршилд дассан , автамтгай

       Биеэ тоосон , өөрийнхөө дураар

      Тэвчээргүй , сахилгагүй , хоржин зантай

Нийц таармж муутай , нэр нуүргуй аашилдаг Шуналтай

Зарим тохиолдолд идэвх санаачлга хэт ихтэй мэт болж зөрүүд , зоргоороо авирлах , сэтгэлээр амархан унах зэрэг шинжүүд дахин дахин давтагдаж байдаг онцлогтой . Ялангуяа ичимтгий , шантрамтгай , харимхай , хулчгар зан ааш голчлон илэрч байдаг.

Тусгай бэрхшээлүүд :

1.    Хэл ярианы : — Зан төлөвийн өөрчлөлтийн үед хэл ярианд онцлог өөрчлөлт бий болж , этгээд хэллэг давамгайлж , хүн доромжлох , басамжлах , хэрүүл маргаан өдөөх зэрэг аман ярианы этгээд байдал давамгайлж , бичгийн хэв муутай тогтворгүй болдог.

2.            Хөдөлгөөний : - Огцом түргэн , содон , илүүдэл хөдөлгөөн давамгайлан илэрч нүүрний хөдөлгөөнд өөрчлөлт ордог. Гар , хуруу , толгой хөлний этгээд маягийн өвөрмөц хөдөлгөөнүүд дохионы үүрэг гүйцэтгэх маягаар илэрдэг , Чамин хачин хөдөлгөөн нь ийм хүүхдийн сонирхолын илүүц татж байдаг

3.               Танин мэдэхүйн : — Танин мэдэхүйн бус хүрээний адал явдлын сэдвүүд шохоорхолыг нь татаж , сурах үйл ажиллагаанаас хөндийрч , гадуур хэсэх , муу зуршилд автах , тамхи татах , архи пиво уух , баар цэнгээний газраар хэсүүчлэх зэргээр том хүмүүсийн амьдралд эрт оролцдог болж , оюуны эрэлт хэрэгцээ шаардсан танин мэдэхүйгээс татгалзаж эхэлдэг.

4.    Зан төлөвийн : — Сөрөг зан үйл давамгайлж эмгэг төст төрхийн онцлог шинжүүд голлон илэрнэ. Уур уцаартай хэрүүлч , ямагт бусдыг өдөх зэргээр хэрцгий авирлана. Олон нийтийн шаардлагыг биелүүлж чаддаггүй .

5.    Оюун ухааны : — Практик үйл ажиллагааг хар таамагаар хийх , оюуны онцлог арга барилд гаршсан өвөрмөц зуршилтай болдог. Ухаан шаардсан шинжпэх ухаан , танин мэдэхүйн зүйлд хайнга ханддаг болж , сонирхол нь өнгөц , хайнга явдалд голлон чиглэсэн байдаг онцлогтой.

6.    Хэл яриа- сонсголын , хэл яриа -хөдөлгөөнийн , хэл яриа -мэдрэмж , сэтгэл хөдпөлийн :--- Аман ярианд этгээд хэллэг давамгайлан хөгжинө. Бичгийн хэл соёл тун тааруу, адал явдлын шинжтэй , зүйл голлодог. Агуулга тааруу болдог

7.    Сэтгэл хөдлөл мэдрэмжийн : Цочромтгой , хэт мэдрэмтгий хөөрүү, огцом түргэн , өөрчлөлт ихтэй , орчин нөхцөлдөө зохицож чаддаггүй , агуулга , зорилгогүй , хөнгөн байдалд зонхилно.


8.    Харилцааны : — Хямрал ихтэй , харилцааны уур амьсгал таагүй , хүйтэн хөндий , дотно харилцаа тэр бүр үүсч чаддаггүй.

9.    Өөрийгөө удирдах , дасан зохицоход: — Биеэ барих чадвараар сул, хэрцгий догшин байдлаар зан үйл харилцаагаа зохицуулж , орчин тойрондоо хэрүүл маргаан шуугиан дэгдээнэ , таатай нөхцөлд дасан зохицох чадвар алдагдсан байдаг.

Ю.Бие хүүний хөгжил төлөвшилд: — Сөрөг зан үйл гүнзгийрч газар авна . Хамт олны нөлөөллийг зориуд өөрөө гуйвуулахыг оролдоно . Гэр бүлийн орчинд маргаан , хэрүүл , шуугиан ямагт өдөөнө. Энэ байдал нь хэвшиж , зуршил , дадал болсон байдаг.

Засрал авах боломжууд :

      Хамт олны нөлөөлөл , харилцан үйлчлэл , дам нөлөөллийн аргыг ашиглаж болно.

       Сэтгэл засал , сурган хүмүүжүүлэх заслын аргуудыг" Олон нийтийн оролцоо " явцад хэрэгжүүлбэл үр дүнгээ өгнө.

       Өөрийн хүмүүжлийг тухайн хүүхдэд төлөвшүүлнэ

      Хүүхдэд итгэл өгч ,өөрийн нэр хүндээр үлгэрлэн , гүн хүндэтгэл үзүүлж , харилцан итгэлцэл явдал үндсэн боломж нь болно.

       Сайн талыг илрүүлж , түүнд тулгуурлан засал хийнэ .

Ийм хүүхэдтэй ажиллахдаа :

      Хамт олны ажил хэрэгт татан оролцуулж , сэтгэл зүйн таатай уур амьсгалыг дориудаар бий болгоно. Үүнд хамт олны харилцаа чухал үүрэг гүйцэтгэнэ .

       Эцэг эх багш , найз нөхөд нь дотончлон хандаж, тусгай хэрэгцээг нь хурдан мэдэрч, дор дор нь зохицуулж, сэтгэл санааны хямарлыг арилгаж, сэтгэл зүйн зөвлөгөө тогтмол өгч ажиллана.

       Гэр бүлийн нөхцөлд дуртай ажилыг нь хийлгэх замаар ямагт хамтран ажиллаж байвал зан аашийг зөөлрүүлж, үр дүнгээ сайн өгөх болно.

       Сэтгэлийн огцом илрэх бөйдалд хүлээцтэй хандаж, өөрийгөө ойлгож, бищэ мэдэрч, өөртөө шүүмжлэлтэй ханддаг хүмүүжил олгох замаар зөв дэглэмд сургах нь чухал.

Зан төлвийн эмгэг өөрчлөлт :

Юунаас болж үүсдэг вэ ?

       Сэтгэл мэдрэлийн өвчнөөс

       Эпилепси өвчний үед

      Тархины усжилт өвчний үед

      Даун өвчний хам шинжийн үед

       Шизофрени өвчний далд үед

       Мэдэрлийн ядаргаа, сульдааны үед

      Гэр бүлийн хүнд нөхцөл, таагүй харилцаанаас

      Амьдралын хүнд нөхцөл, нэн ядуу байдлаас

      Хүмүүжилийн буруу нөлөө, сургалтын ажилын дутагдлаас гэх мэт

Тэд юугаар дутмаг вэ ?

      Амархан уурламтгай, Цөчромтгой

      Анхаарал сарнимтгай, хэлбэлзэлтэй

      Зан ааш тогтворгүй, итгэл муутай

      Сэтгэлээр унамтгай, гөжүүд, зөрүүд

      Тохиолдолд амархан автамгай

      Өөдрөг сэтгэл, өөрийн үзэл бодлоор дутмаг

Хүүхдийн боломж - таны туслалцаа

      Оюун ухааны хөгжлөөр сайн

      Аячааллыг даах чадвартай

      Сонирхсон зүйлдээ санаачлага гаргах мэдрэмжтэй

      Хөнгөнмсөг байдлыг зорилго чиглэлтэй үйл ажиллагаагаар засах боломжтой

      Байнгын хяналтанд байлгаж, өөрт нь итгэж, сайн талыг нь түшиглэн ажиллавал үр дүнд хүрнэ.

      Муу зуршилаас богино хугацаанд гарч чадахгүй ч зориг тэвчээрийг хөгжүүлж өгвөл ҮР дүнд хүрнэ.

      Өөрт нь итгэж , хүнлэг нинжин сэтгэлээр хандаж чадвал хамт олны нөлөөллийг авах бүрэн боломжтой.

•е

Батлав:...........................................

ДАВХАР СОГОГТОЙ ХҮҮХДИЙН СУРГАЛТЫН ОНЦЛОГ Зорилго: Давхар согогтой хүүхэдтэй ажиллах арга зүйд суралцахад оршино Заах арга: Харилцан ярианы арга,лекц

Хэрэглэгдхүүн: Ном сурах бичиг гарын авлага, техник хэрэгсэл Хичээлийн явц:

Юунаас болж үүсдэг вэ ?

      Анхдагч согог, дагалдах согогтой зэрэгцэн илрах тохиолдлыг давхар согог гэж ойлгоно

      Хараагүй , хэлгүй , дүлий тохиолдол

      Хараагүй , зан төлөвийн өөрчлөлттэй

      Хараагүй , хөдөлгөөний хам шинжтэй

       Оюун ухааны хомсдолтой , хэл ярианы согогтой

       Оюун ухааны хомсдол , хараагуй эсвэл хэлгүй, дүлий гэх мэт тохиолдол нь давхар согогтойг илэрхийлнэ .

Тэд юугаар дутмаг бэ?

      Үндсэн бэрхшээл , дагалдах бэрхшээлтэй зэрэгцэн илэрнэ

      Унших , бичих , бодох, зохион бүтээх , ярих, зурах, дуулах , хөгжимдөх гэх мэт оюун ухааны арга барилын бэрхшээл зэрэгцэн илэрнэ.

       Хөдөлгөөний эвсэл , хурд , хүч , ур чадвар , өгүүлэх , ярих , харилцах чадварууд зэрэгцэн саатаж , дутуу хөгждөг

       Хөдөлгөөний болхи байдал , сэтгэл мэдрэмжийн удаашрал , царцанги байдал нийтлэг шинжээр илэрнэ.

Хүүхдийн боломж -Таны туслалцаа

       Сэтгэх нөөц боломжоор сайн , бусдын тус дэмийг хүлээн авч хэрэглэх чадвартай

       Оюуны болон бусад ачааллыг дааж, оюуны арга барил , дадлыг эзэмших боломжтой

       Суралцах тусгай орчныг бүрдүүлж чадвал боловсролыг эзэмших боломжтой нь батлагдсан

      Танин мэдэх чадвар нь хөгжиж , аж төрөх арга ухааныг эзэмших боломжтой боловч энэ нь зөвхөн өөртөө үйлчлэх хөдөлмөрөөр хязгаарлагдах талбайг анхаарч ажиллах нь чухал .

"Адил боломж , тэгш харилцаа " нь хөгжпийн бэрхшээлтэй хүүхэд хөгжих үндэс болдогийг ухааран ойлгож , тэдэнд чин сэтгэлээсээ тус дэмээ үзүүлбэл , эмзэг хүүхдэд хандах олон нийтийн сэтгэлгээнд гүнзгий өөрчлөлт гарч , сургууль илүү нээлттэй болж , боловсролын хүртээмж мэдэгдэм сайжирч чадна.

Эмзэг бүлгийн хүүхдийг ердийн сургуульд сургахад юуг анхаарч ажиллах вэ?

Үүсэх шалтгаанаас:

1.    Гэр бүлийн салалт

2.    Гэр бүлийн харилцааны доголдол , байнгын зөрчил , хэрүүл маргаан,

3.    Грэ бүлийн хүчирхийлэл

4.    Гэр бүлийн архидалт

5.    Гэр бүлийн нэн ядуу байдал

6.    Хойт эцэг, эхийн хайр халамж илт дутагдсанаас

7.    Эцэг эх , ойр дотны хүмүүсийн өнчрөл хагацал , бүтэн өнчин зэргээс болж үүсдэг байна.

Энэ блог таалагдаж байвал дэмжээд доод зургийг 1 дарчихаарай.

Сэтгэгдэлүүд:

1. zochin (зочин) | 2011-05-11 17:52:32
sain bna uu bi jaahan eeruu yum l da tantai hobogdoj zuvluguu avch boloh u
2. оюун (зочин) | 2011-09-27 14:15:19
эрээд байсан зүйлээ олсонд маш их баярлалаа. Манай хүүхэд хэл ярианы хоцрогдолтой. Би хүүхдийнхээ хэл яриаг засах гэж маш их гүйсэн. Манайд энэ чиглэлээр мэргэжилтэн үнэхээр ховор байгаа нь бидэн шиг эцэг эхчүүдэд бэрхшээлтэй байдаг. Баярлалаа. Би энэ материалыг ашиглана.
3. Энхээ (зочин) | 2012-04-12 15:39:27
3 хүүхэдтэй. Хамгийн бага хүүхэд маань 3 хүрээд хэлд орсон.Гэсэн хэдий ч одоо хүртэл тийм ч сайн ярьдаггүй. Хүүхдээ үзүүлж зөвөлгөө авах гэхээр хаана хэнд хандахаа сайн мэдэхгүй юм. Хүүхдийн сэтгэхүйн түвшинг тогтоож өгдөг, зөвөлгөө өгдөг ямар байгуулага байдгийг хэлж өгч тус болно уу
4. dalai2020 | 2012-04-12 22:48:22
Сайн байна уу? тантай яаж холбогдох вэ? зөвөлгөө авах гэсэн юм. "Р" авиа бүүр бага наснаасаа хэлж чадахгүй явсаар байна одоо 22 настай залуу байна. Энэ гажигаас болоод олон сайхан боломжуудаа алдах юм.
5. handaa (зочин) | 2012-06-04 12:42:53
сайн байга уу тантай яаж холбогдох бэ? асуух зүйл их байна
6. миша (зочин) | 2012-09-18 21:28:13
орос хэлний гоё дуу шүлэг хаанаас олж болох вэ?
7. ... (зочин) | 2013-03-02 04:56:55
tanid uneheer ih bayrlalaa aygui heregtei zuil bna bas mongold ene talaar emneleg setgel zuich mergejliin hun her ih bna haana handval heregtei gedgee bas bichvel mash ih tus boloh bna

Сэтгэгдэл үлдээх:

Таны нэр:
И-мэйл:
нийтэд харагдахгүй
Вэб:
оруулах албагүй
Сэтгэгдэл:
Дуурайлган
бич
CAPTCHA Image Дуут хувилбар
Reload Image

Энэ нь спамаас хамгаалах нэг хэлбэр болно. Нэвтэрсэн үедээ сэтгэгдэл бичихэд энэ гарахгүй.